در پایان هفته‌ی دهم، پزشکان کلمه‌ای را که تا امروز به کار می‌بردند عوض می‌کنند: از این به بعد به کودک در حال رشد «جنین» می‌گویند، نه «رویان». این تغییر اسم بی‌دلیل نیست. تا همین حالا تقریباً همه‌ی اندام‌های اصلی بدن شکل گرفته‌اند و از اینجا به بعد، کار اصلی رشد کردن و کامل شدن است.
بدنی که شکل مشخص‌تری پیدا می‌کند
سر هنوز نسبت به بدن بزرگ است، اما تنه و اندام‌ها به‌سرعت رشد می‌کنند و تناسب‌ها کم‌کم به نوزادی که در ذهن داریم نزدیک‌تر می‌شود. انگشتان دست و پا که تا چند هفته پیش به هم چسبیده بودند، از هم جدا می‌شوند. گوش‌ها، بینی و ساختارهای چهره مشخص‌تر می‌شوند و پلک‌ها شکل گرفته‌اند؛ هرچند فعلاً بسته می‌مانند و ماه‌ها بعد باز می‌شوند.
جنین از حدود دو سانتی‌متر در ابتدای این ماه، تا پایان هفته‌ی دوازدهم به حدود پنج تا شش سانتی‌متر می‌رسد؛ تقریباً هم‌اندازه‌ی یک لیموترش کوچک.
اندام‌هایی که کار را شروع می‌کنند
در همین هفته‌ها بعضی اندام‌ها کم‌کم عملکرد خود را شروع می‌کنند. کلیه‌ها ادرار می‌سازند و جنین تمرین قورت دادن مایع اطرافش را آغاز می‌کند. قلب هم با سرعت می‌زند؛ در ویزیت‌های این دوره گاهی صدای قلب با دستگاه داپلر شنیده می‌شود. اگر در هفته‌های اول شنیده نشد نگران نشوید؛ به وضعیت جنین و رحم بستگی دارد و در ویزیت بعدی دوباره امتحان می‌شود.
یک نکته را همیشه در ذهن داشته باشید: «شکل گرفتن» یک اندام به معنی کامل شدن عملکرد آن نیست؛ رشد و بلوغ بسیاری از سیستم‌ها تا ماه‌های بعد ادامه دارد. رشد جنین یک فرآیند پیوسته است، نه مجموعه‌ای از پایان‌های ناگهانی.
جفت کار را به دست می‌گیرد
در پایان سه‌ماهه‌ی اول، جفت آن‌قدر رشد کرده که بخش بزرگی از کار را خودش انجام می‌دهد: رساندن اکسیژن و مواد مغذی به جنین، دفع مواد زائد، و ساختن بخشی از هورمون‌های بارداری. بعضی متخصصان کمتر شدن تهوع در ماه‌های بعد را تا حدی به همین تغییر نسبت می‌دهند. جفت تا پایان بارداری به رشد ادامه می‌دهد و در زمان زایمان، پس از نوزاد خارج می‌شود.
حرکت‌هایی که هنوز حس نمی‌شوند
جنین در این هفته‌ها تکان می‌خورد، دست و پایش را حرکت می‌دهد و گاهی حتی جابه‌جا می‌شود. حرکات جنین ممکن است در سونوگرافی دیده شوند، هرچند مادر معمولاً هنوز آن‌ها را احساس نمی‌کند. دلیلش ساده است: جنین هنوز آن‌قدر کوچک است که حرکتش به دیواره‌ی رحم نمی‌رسد. حس کردن حرکت‌ها معمولاً ماه پنجم یا ششم اتفاق می‌افتد.
در سونوگرافی این ماه چه دیده می‌شود
- اندازه‌گیری طول سر تا نشیمنگاه، دقیق‌ترین تخمین سن بارداری را در همین بازه می‌دهد.
- ممکن است حرکت جنین روی تصویر دیده شود در حالی که شما هیچ حسی ندارید؛ این عادی است.
- هر اندازه‌گیری یک برآورد است و کمی خطا دارد؛ روند رشد مهم‌تر از یک عدد است.
اگر در سونوگرافی این ماه تاریخ تقریبی زایمان کمی جابه‌جا شد، تعجب نکنید. اندازه‌گیری این هفته‌ها معمولاً از محاسبه با تاریخ آخرین قاعدگی دقیق‌تر است و پزشک ممکن است تاریخ را بر اساس آن تنظیم کند. اگر چنین شد، تاریخ جدید را در زیَسمون هم به‌روز کنید تا هفته و اندازه‌ای که در داشبورد می‌بینید با پرونده‌ی شما یکی باشد.
این هفته‌ها برای شما
با پایان همین ماه، سه‌ماهه‌ی اول هم تمام می‌شود. برای بسیاری از مادران، همین حس رسیدن به یک مرحله‌ی تازه، بعد از هفته‌های پر از تهوع و انتظار، آرامش‌بخش است.
همین بازه زمان برنامه‌ریزی برای غربالگری‌های سه‌ماهه‌ی اول است. اینکه این بررسی‌ها چه هستند و چطور درباره‌شان تصمیم بگیرید، در مطلب سه‌ماهه اول؛ غربالگری و تغییرات مهم آمده و همسرتان هم می‌تواند با مطلب غربالگری و همراهی مادر کنارتان باشد. اگر می‌خواهید ببینید این مسیر از کجا شروع شد، هفته‌های ۵ تا ۸ را بخوانید.
این مطلب آموزشی است و جایگزین ارزیابی پزشک یا ماما نیست. زمان‌بندی مراقبت، آزمایش و سونوگرافی باید با شرایط فرد و دستورالعمل محل مراقبت هماهنگ شود.
